...
Mở cửa từ 7h00 tới 22h00 tất cả các ngày trong tuần
Buôn Trí A, Xã Krông Na, Huyện Buôn Đôn, Đắk Lắk

Nhà Sàn Cổ - Nhà Mồ
Nhà Sàn Cổ - Nhà Mồ

KHU VĂN HOÁ NHÀ MỒ BUÔN ĐÔN

Khu lăng mộ “vua săn voi – Khun Ju Nốp”

Khu nhà mồ nằm trong khu rừng thưa phía Tây - Bắc của Bản Đôn, cách Trung tâm Du lịch Buôn Đôn 2,5km, là nơi qui tụ những nhà mồ của những người săn bắt và thuần dưỡng voi nổi tiếng “GRU”, là những người đã từng săn bắt vài chục con voi trở lên. Khu nhà mồ ở đây chịu sự tác động qua lại của nhiều nền văn hoá đa sắc tộc tại Bản Đôn, nó được thể hiện qua các mô típ kiến trúc mang dáng dấp riêng của từng dân tộc, từ những kiến trúc tượng nhà mồ đặc trưng của người Êđê như: nhà mồ nằm theo hướng Đông -Tây trái ngược với nhà ở của họ thường nằm theo hướng Bắc – Nam, nhà cúng cơm hình thuyền và đặc biệt mô típ Chim công - nồi đồng - cối đá – ngà voi là đặc trưng của khu nhà mồ Bản Đôn; Ngà voi nói lên sự hùng mạnh, nồi đồng cối đá nói lên sự phồn thực no ấm, chim công nói lên sự rực rở cao sang của nghề săn bắt và thuần dưỡng voi rừng, trong những mô típ này ngà voi được đặt ở vị trí trung tâm, tất cả đều toát lên sự hài hoà về ngôn ngữ điêu khắc mộc mạc, chân thực, đương nét, hình khối vừa nhẹ nhàng vừa thoải mái, chắt lọc từ những đặc điểm chính của chim công, chỉ có những người khi sống làm nghề săn voi thì khi chết mới được tạc tượng có mô típ trên. Nếu chỉ có hình tượng ngà voi và nồi đồng là ám chỉ người chết khi sống là con cái trong một gia đình săn bắt và thuần dưỡng

KHU LĂNG MỒ VUA SĂN VOI KHUNJUNOP       

 
Mộ vua voi Khunjunop - ảnh: Nguyễn Đức

Khunjunop tên thật là N’Thu Knul, người khai sinh ra Bản Đôn và sáng lập ra nghề săn bắt và thuần dưỡng voi rừng, ông sinh năm 1828 và mất năm 1938 (thọ 110 tuổi).  N’Thu Knul đã săn bắt được hơn 400 con voi rừng, trong đó có một con voi trắng gọi là bạch tượng, Ông tặng con bạch tượng này cho vua Xiêm (Thái Lan ngày nay) và được vua này phong là "Khunjunop" (vua săn voi). Từ đó dân Bản Đôn gọi ông là "vua săn voi”. Khi ông chết thông tin được truyền đi khắp vùng và tang lễ được tổ chức rất long trọng với đầy đủ các nghi thức truyền thống kéo dài nhiều ngày  với sự tham giacủa nhiều quan chức trong vùng. Khunjunop là người thành đạt về mọi mặt nhưng không măn may về đường con cái (mặc dù ông có 2 người vợ). Vì vậy sau khi ông mất 1 năm, R’Leo Knul (cháu gọi Khunjunop bằng cậu) đã đứng ra làm lễ bỏ mã và xây dựng cho ông lăng mộ.

 
Lăng mộ R’Leo Knul - ảnh: Nguyễn Đức

LĂNG MỘ R’LEO KNUL

R’Leo Knul sinh năm 1877, ông là người thừa kế lãnh đạo buôn làng khi Khunjunop mất (theo chế độ mẫu hệ). ông là một nhà lãnh đạo xuất sắc, phát huy các thế mạnh của buôn làng và tiếp tục phát triển và duy trì nghề truyền thống săn bắt và thuần dưỡng voi rừng, Đặc biệt ông R’Leo Knul cũng đã tặng cho Vua Bảo Đại một con voi bạch tượng và thành lập cho Vua một đội thợ săn rất lành nghề và tinh nhuệ gọi là đội thợ săn “Hoàng gia Bảo Đại”. ông qua đời vào năm 1947 thọ 70 tuổi. Năm 1950 (sau 3 năm khi ông mất) lễ bỏ mã của R’Leo Knul được tiến hành, mộ của ông được chính do Vua Bảo Đại cho người trực tiếp thiết kế và thi công.

NGÔI NHÀ SÀN CỔ

Do điều kiện lịch sử và văn hóa người Lào ở Buôn Đôn có ảnh hưởng khá quan trọng trong đời sống, văn hóa, tôn giáo ở Buôn Đôn cùng với các dân tộc khác như Êđê, Mnông…. Tạo thành một nền văn hóa đa sắc tộc mà không nơi nào có được. Trong quá trình hội nhập người Lào đã đem nền văn hóa, những kiến trúc cổ điển ở xứ sở “Hoa Chăm Pa” đã tô điểm cho Buôn Đôn thêm sinh động hơn. Hiện nay người Lào ở Buôn Đôn có gần 40 hộ gần 300 nhân khẩu chủ yếu định cư ở các  Buôn Trí A. Buôn Trí B, Buôn Yang Lành, Buôn Dzrếch với lối kiến trúc truyền thống của dân tộc chủ yếu là nhà sàn có 2 đến 3 mái nhọn.

 

   Ngôi nhà cổ được thiết kế theo kiểu Lào- Thái, được khởi công xây dựng vào ngày 07/10/1883 do một nghệ nhân nghành mộc nổi tiếng người Lào là ông Tha Vi Vông Khăm Sao trực tiếp đảm nhận thiết kế và xây dựng. Ông đã tuyển chọn một đội ngũ thợ lành nghề gồm 14 thợ chính, 10 thợ phụ đồng thời huy động 18 con voi nhà tham gia khai thác những loại gỗ tốt như:  Cà chít , Căm xe…tạo dựng ngôi nhà này. Riêng phần mái lợp (2cm x 12cm x 25cm) đã có đến 7,5 m3 gỗ cà chít được sử dụng (loại gỗ này có tính rất độc đáo ; về mùa khô gỗ teo lại ngồi trong nhà có thể nhìn thấy ánh sáng mặt trời, về mùa mưa gỗ này nỡ ra làm kín mái nhà và không bị dột).  Nét đặc biệt của ngôi nhà này là được làm hoàn toàn bằng chất liệu gỗ, với thời gian thi công kéo dài 1 năm 4 tháng 12 ngày đến ngày 19/02/1885 ngôi nhà chính thức được đưa vào sử dụng. Tổng giá trị ước tính vào thời gian đó là 12 con voi có ngà dài (voi đực), lễ khách thành (tân gia) đã giết 22 con trâu mời các thực khách.

    Ngôi nhà trước đây an tọa cách nơi mới 1km về phía Nam, nhưng vào năm 1929 bị một trận đại hỏa hoạn nên nhà được di dời về vị trí hiện nay, ngôi nhà này được ông Tha Vi Vông Khăm Sao thiết kế 3 nóc và 3 gian nhưng vào năm 1954 bị một cây me đánh sập mất một gian và một nóc nên ngôi nhà hiện còn 2 nóc và 2 gian.

    Ngôi nhà cổ trước đây Vua săn voi KhunJuNop đã sinh sống khi vua săn voi chết ngôi nhà này được nhường lại cho ông R’Leo Knul, Khi ông R’Leo Knul  chết ngôi nhà được thừa kế là ông A Ma Kông. Hiện nay bà Me Lĩnh con gái ông A Ma Kông sở hữu ngôi nhà này.

A Ma Kông năm 99 tuổi - Ảnh: Nguyễn Đức

Trên vách tường ngôi nhà này có treo  ảnh Ama Kông trong những chuyến săn bắt voi. Ở giữa nhà treo một mâm đồng lớn, chạm trổ rất tinh xảo, đính kèm mảnh giấy: "Kỷ vật còn lại duy nhất của ông tổ săn voi, người đã khai sinh ra nghề săn bắt và thuần dưỡng voi rừng ở Bản Đôn. Mâm được dùng để cúng thần Nghanh Nghăm (theo truyền thuyết người Mnông thần này Bố là người Khơ me, Mẹ là Người Lào sinh ra thì được người Mnông nuôi dưỡng vì thế người này săn bắt rất giỏi), cúng voi nhà trước khi xuất quân đi bắt voi rừng và cúng những chú voi con mới bắt được về (thủ tục nhập Buôn). Mâm được đưa từ Lào qua Việt Nam  năm 1959. Ngoài ra còn có các dụng cụ săn bắt voi rừng làm từ da trâu, các dụng cụ sinh hoạt hàng ngày như: Đàn Goong của người Mnông, bẫy thú, nồi đồng, sừng trâu lấy nước, giỏ đựng thức ăn khi đi săn…

Nguyễn Đức